فهرست مطالب
جراحی شانه معمولاً زمانی لازم می‌شود که آسیب‌هایی مانند پارگی تاندون‌های روتاتور کاف، دررفتگی مکرر، ضایعه اسلپ، شکستگی یا آرتروز پیشرفته با روش‌های غیرجراحی مانند استراحت، دارو، فیزیوتراپی و تزریق بهبود پیدا نکنند و درد یا ضعف شانه زندگی روزمره را مختل کند. جراح شانه پزشک ارتوپدی است که در درمان بیماری‌های شانه تجربه و آموزش تخصصی دارد و بسته به نوع آسیب، جراحی را به روش آرتروسکوپی (بسته) یا باز انجام می‌دهد. نیاز به جراحی همیشه پس از معاینه و تصویربرداری مشخص می‌شود.
مفصل شانه بیشترین دامنه حرکت را نسبت به سایر مفاصل بدن دارد و می‌توان آن را در جهت‌های گوناگون حرکت داد. همین انعطاف‌پذیری باعث شده است که مفصل شانه مستعد آسیب و ناپایداری باشد. اگر آسیب‌های شانه با روش‌های غیرجراحی درمان نشوند، متخصص شانه جراحی را به بیمار توصیه می‌کند.
آشنایی با آناتومی مفصل شانه
پیش از پرداختن به جراحی شانه و آسیب‌هایی که منجر به جراحی می‌شوند، لازم است با ساختار مفصل شانه بیشتر آشنا شوید.
مفصل شانه از نوع گوی و کاسه است و از کنار هم قرار گرفتن سه استخوان بازو، کتف و ترقوه تشکیل شده است. انتهای بالایی استخوان بازو کروی‌شکل است و با قرار گرفتن درون گودی کم‌عمق و کاسه‌ای‌شکل استخوان کتف (گلنوئید)، مفصل شانه را تشکیل می‌دهد.
بافتی نرم به نام لابروم دور گودی کاسه‌ای‌شکل کتف را فرا گرفته و آن را عمیق‌تر می‌کند. سر استخوان بازو نیز سطحی صاف، لغزنده و بادوام به نام غضروف مفصلی دارد. غضروف مفصلی همراه با پوشش داخلی نازک مفصل (سینوویوم)، باعث حرکت روان و نرم مفصل شانه می‌شود.
بخش بالایی تیغه شانه (آکرومیون) بر روی مفصل شانه قرار گرفته است. یک سر استخوان ترقوه به وسیله مفصل آکرومیوکلاویکولار به تیغه شانه وصل می‌شود و انتهای دیگر آن از طریق مفصل جناغی‌ترقوه‌ای به استخوان جناغ سینه متصل می‌گردد.
کپسول مفصلی صفحه‌ای نازک از جنس بافت فیبری است که مفصل شانه را احاطه می‌کند. این کپسول اجازه طیف وسیعی از حرکات را می‌دهد و در عین حال به استحکام و پایداری مفصل کمک می‌کند.
عضلات گرداننده شانه (روتاتور کاف) گروهی از عضلات و تاندون‌ها هستند که بازو را به کتف متصل می‌کنند و سر استخوان بازو را در گودی کتف نگه می‌دارند. این عضلات به شما امکان می‌دهند بازوی خود را بالا ببرید، بچرخانید و حرکاتی مانند شنا و پرتاب توپ را انجام دهید.
انواع آسیب‌های شانه
آسیب‌ها و بیماری‌هایی که ممکن است مفصل شانه را درگیر کنند عبارت‌اند از:
- بورسیت یا تاندونیت: در اثر استفاده بیش از حد از شانه در فعالیت‌های تکراری ایجاد می‌شود و با التهاب کیسه مفصلی یا تاندون‌های عضلات گرداننده همراه است.
- گیرافتادگی و پارگی بخشی از تاندون‌های عضلات گرداننده
- پارگی تمام ضخامت تاندون‌های عضلات گرداننده
- دررفتگی و ناپایداری مفصل شانه: زمانی اتفاق می‌افتد که سر گرد استخوان بازو از گودی کتف خارج شود.
- شکستگی ترقوه و جدا شدن مفصلی که تیغه شانه را به استخوان ترقوه وصل می‌کند
- شکستگی بخش بالایی استخوان بازو
- آرتروز (استئوآرتریت): در اثر ساییدگی و تخریب غضروف مفصل اصلی شانه یا مفصل بین ترقوه و تیغه شانه ایجاد می‌شود. وقتی غضروف تخریب می‌شود، استخوان‌ها روی یکدیگر ساییده می‌شوند.
- عفونت شانه
- پارگی کپسول مفصل شانه
- ضایعه اسلپ (SLAP): پارگی بخش بالایی لابروم که اغلب در اثر فعالیت‌های ورزشی شدید مانند بلند کردن وزنه، حرکات پرتابی یا دررفتگی شانه ایجاد می‌شود.
- استئونکروز: در این بیماری خون‌رسانی به بخشی از استخوان کاهش یافته یا قطع می‌شود و به مرور مفصل شانه تخریب می‌شود.
- شانه یخ‌زده: ضخیم و سفت شدن کپسول مفصل که باعث درد و محدودیت شدید حرکت می‌شود.
برای آشنایی بیشتر با دو مورد از شایع‌ترین این آسیب‌ها، مقاله‌های پارگی تاندون‌های شانه و دررفتگی مکرر شانه را بخوانید.
جراح شانه کیست؟
جراحی شانه یکی از حوزه‌های فوق‌تخصصی رشته ارتوپدی است. متخصص ارتوپدی که با ادامه تحصیل و گذراندن دوره فوق‌تخصصی یا فلوشیپ این حوزه، به‌طور ویژه به درمان آسیب‌ها و بیماری‌های شانه می‌پردازد، به عنوان جراح یا متخصص شانه شناخته می‌شود.
جراح شانه ابتدا سعی می‌کند بیمار را با روش‌های غیرجراحی درمان کند و فقط در صورتی که این روش‌ها به نتیجه نرسند، جراحی شانه را پیشنهاد می‌دهد.
ویژگی‌های یک جراح شانه خوب
- آموزش و تجربه تخصصی در درمان بیماری‌های شانه و آرتروسکوپی
- معاینه دقیق و توجه به شرح حال، نه فقط تصمیم‌گیری بر اساس ام‌آر‌آی
- توضیح روشن گزینه‌های غیرجراحی و جراحی، همراه با مزایا و خطرات هر کدام
- بیان واقع‌بینانه نتیجه مورد انتظار و مدت دوران نقاهت
- برنامه منظم پیگیری و هماهنگی با فیزیوتراپیست پس از عمل
- دسترسی به بیمارستان و تجهیزات مناسب برای جراحی آرتروسکوپی
درمان‌های غیرجراحی شانه
بسیاری از دردهای شانه، به‌خصوص تاندونیت، بورسیت، پارگی‌های جزئی و شانه یخ‌زده، معمولاً با درمان‌های غیرجراحی بهبود پیدا می‌کنند:
- استراحت نسبی و اصلاح حرکات و فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند
- داروهای ضدالتهاب طبق تجویز پزشک
- فیزیوتراپی و تمرین‌های تقویتی و کششی
- تزریق داخل مفصل یا اطراف تاندون در موارد انتخاب‌شده
- کمپرس سرد یا گرم بسته به مرحله آسیب
چه زمانی احتیاج به جراحی شانه داریم؟
بافت نرم و استخوان‌های مفصل شانه ممکن است به دلایل مختلفی آسیب ببینند. میزان و نوع آسیب تعیین می‌کند که آیا بیمار به جراحی نیاز دارد یا خیر. آسیب‌هایی که درمان نشوند، می‌توانند باعث درد مزمن و ناتوانی شوند. اگر بیمار با روش‌های غیرجراحی بهبود پیدا نکند، جراحی شانه معمولاً مناسب‌ترین راه برای بهبود کیفیت زندگی فرد است.
چه علائمی در بیمار منجر به جراحی شانه می‌شود؟
گاهی آسیب شانه و کتف به قدری شدید است که جراحی بهترین گزینه درمان است. علائمی که نشان می‌دهد بیمار ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد:
- درد مزمن و مکرر که با درمان‌های غیرجراحی بهتر نمی‌شود
- دررفتگی مکرر شانه
- بیماری پیشرفته مفصلی مانند آرتروز شدید
- ناتوانی در حرکت دادن شانه
- ناتوانی در بالا بردن دست‌ها
- ضعف قابل توجه شانه آسیب‌دیده
- ناتوانی در بلند کردن اجسام با دست آسیب‌دیده
در برخی آسیب‌ها، مانند پارگی کامل و حاد تاندون در فرد جوان و فعال یا شکستگی‌های جابه‌جاشده، ممکن است جراحی زودتر توصیه شود تا نتیجه بهتری به دست آید. در این موارد جراح با کاهش درد و ترمیم ساختار آسیب‌دیده، به بازگشت عملکرد شانه کمک می‌کند.
روش‌های جراحی شانه
جراحی شانه به دو روش اصلی انجام می‌شود:
- جراحی شانه بسته یا آرتروسکوپی: در این روش، جراح ابزاری میله‌مانند و مجهز به دوربین به نام آرتروسکوپ را از طریق برش‌های کوچک وارد مفصل می‌کند و با استفاده از تصاویر آن درمان را انجام می‌دهد. این نوع جراحی شانه اغلب به‌صورت سرپایی یا با بستری کوتاه انجام می‌شود و نسبت به جراحی باز معمولاً درد و دوره نقاهت کوتاه‌تری دارد. توضیحات بیشتر را در مقاله آرتروسکوپی شانه بخوانید.
- جراحی شانه باز: در این روش، جراح با برش بزرگ‌تر مستقیماً به مفصل دسترسی پیدا می‌کند. این روش برای پارگی‌های بزرگ، انتقال تاندون، برخی شکستگی‌ها و تعویض مفصل شانه کاربرد بیشتری دارد.
جراح شانه در صورت امکان از روش آرتروسکوپی استفاده می‌کند، چون این روش معمولاً آسیب کمتری به بافت‌ها وارد می‌کند. در مواردی که درمان فقط با روش باز امکان‌پذیر باشد یا نتیجه بهتری داشته باشد، از جراحی باز استفاده می‌شود.
| ویژگی | آرتروسکوپی شانه | جراحی باز شانه |
|---|---|---|
| اندازه برش | چند برش کوچک | یک برش بزرگ‌تر |
| درد پس از عمل | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
| کاربردهای رایج | گیرافتادگی، اسلپ، دررفتگی، بیشتر پارگی‌های روتاتور کاف | پارگی‌های بزرگ، انتقال تاندون، شکستگی، تعویض مفصل |
متخصص شانه چه جراحی‌هایی را انجام می‌دهد؟
جراح شانه با توجه به شرایط بیمار و نوع آسیب، از روش باز یا بسته استفاده می‌کند. انواع رایج جراحی‌های شانه عبارت‌اند از:
- آرتروسکوپی برای درمان سندروم گیرافتادگی
- جراحی آرتروسکوپی ضایعه اسلپ
- آرتروسکوپی برای درمان دررفتگی مکرر شانه
- آرتروسکوپی برای درمان شانه یخ‌زده
- ترمیم تاندون‌های روتاتور کاف (عضلات گرداننده)
- ترمیم مفصل آکرومیوکلاویکولار
- جراحی تعویض مفصل شانه
- جراحی تاندون دوسر بازو
جراح شانه ابتدا با معاینه بالینی و بررسی عکس رادیولوژی، ام‌آر‌آی یا سونوگرافی نوع آسیب را مشخص می‌کند و سپس در صورت نیاز جراحی را برنامه‌ریزی می‌کند.
دوران نقاهت پس از جراحی شانه
مدت نقاهت به نوع جراحی بستگی دارد. پس از بیشتر جراحی‌های شانه، استفاده از آویز برای چند هفته، فیزیوتراپی مرحله‌ای و بازگشت تدریجی به فعالیت لازم است. ترمیم تاندون‌ها معمولاً دوره طولانی‌تری از جراحی‌های ساده‌تر مانند آزادسازی گیرافتادگی دارد. رعایت دقیق برنامه فیزیوتراپی یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت جراحی شانه است.
جمع‌بندی
به علت نقش حیاتی مفصل شانه در کارهای روزمره، توصیه می‌شود در صورت بروز هرگونه آسیب یا درد ماندگار در شانه، به متخصص شانه مراجعه کنید.
اگر جراح شانه پس از بررسی کامل، عمل جراحی را به شما پیشنهاد داد، درمان را بی‌دلیل به تعویق نیندازید؛ زیرا در برخی آسیب‌ها مانند پارگی تاندون، تأخیر می‌تواند ترمیم را دشوارتر کند. جراحی شانه، با انتخاب درست بیمار و روش، در بیشتر موارد درد را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد و باعث بهبود کیفیت زندگی می‌شود.
سوالات متداول
آیا هر درد شانه‌ای نیاز به جراحی دارد؟
خیر. بیشتر دردهای شانه با استراحت، دارو، فیزیوتراپی یا تزریق بهبود پیدا می‌کنند. جراحی معمولاً برای آسیب‌های ساختاری شدید یا مواردی که به درمان غیرجراحی پاسخ نداده‌اند در نظر گرفته می‌شود.
جراحی آرتروسکوپی شانه بهتر است یا جراحی باز؟
هیچ‌کدام برای همه بیماران بهتر نیست. آرتروسکوپی معمولاً درد و برش کمتری دارد، اما در برخی آسیب‌ها مانند شکستگی‌های پیچیده یا تعویض مفصل، جراحی باز روش مناسب‌تری است.
بعد از جراحی شانه چه مدت باید از آویز استفاده کرد؟
بسته به نوع جراحی، معمولاً از چند روز تا حدود شش هفته. جراح بر اساس نوع ترمیم و کیفیت بافت، زمان دقیق را مشخص می‌کند.
برای درد شانه به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای دردهای مکانیکی، آسیب‌های ورزشی، دررفتگی یا ضعف شانه، پزشک ارتوپد و در موارد پیچیده‌تر جراح متخصص شانه، پزشک مناسب برای ارزیابی است.
آیا بعد از جراحی شانه می‌توان ورزش کرد؟
بیشتر بیماران پس از پایان دوره توانبخشی می‌توانند به‌تدریج به ورزش بازگردند. زمان بازگشت به ورزش‌های پرتابی یا پربرخورد را جراح و فیزیوتراپیست بر اساس روند بهبود تعیین می‌کنند. درباره پیشگیری از این آسیب‌ها مقاله آسیب‌های ورزشی را بخوانید.
برای آشنایی با سوابق و زمینه‌های درمانی دکتر امیر برزنونی، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران، صفحه درباره دکتر برزنونی را ببینید و برای ارزیابی مشکل شانه خود از طریق صفحه تماس و رزرو نوبت اقدام کنید.
