فهرست مطالب
آسیب‌های ورزشی به صدماتی گفته می‌شود که هنگام تمرین یا مسابقه به عضلات، استخوان‌ها، رباط‌ها، تاندون‌ها و غضروف وارد می‌شوند؛ شایع‌ترین آن‌ها کشیدگی عضله، پیچ خوردگی مچ پا و زانو، پارگی رباط صلیبی و منیسک، دررفتگی شانه و شکستگی‌ها هستند. بیشتر آسیب‌های خفیف با استراحت، یخ، بانداژ و بالا نگه داشتن اندام (روش RICE) بهبود می‌یابند، اما درد شدید، تورم سریع، ناتوانی در تحمل وزن یا بی‌ثباتی مفصل نیاز به معاینه پزشک ارتوپد دارد. گرم کردن درست، تکنیک صحیح و افزایش تدریجی شدت تمرین مهم‌ترین راه‌های پیشگیری هستند.
ورزش کردن با وجود فواید زیادی که برای سلامتی دارد، با خطراتی نیز همراه است و ممکن است منجر به آسیب شود. ورزشکاران در معرض آسیب‌های ورزشی جزئی یا جدی قرار دارند و آگاهی از انواع آسیب‌ها و روش‌های پیشگیری و درمان آن‌ها کمک زیادی به مراقبت از بدن می‌کند.
آسیب‌های ورزشی چیست؟
آسیب‌هایی که هنگام تمرین کردن، انجام فعالیت‌های ورزشی یا شرکت در رویدادهای ورزشی به افراد وارد می‌شود، آسیب‌های ورزشی نامیده می‌شوند.
آسیب‌های ورزشی به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می‌شوند:
| نوع آسیب | نحوه ایجاد | مثال‌ها |
|---|---|---|
| حاد | به‌طور ناگهانی و در یک لحظه، مانند زمین خوردن یا ضربه | پیچ خوردگی مچ پا، پارگی رباط صلیبی، شکستگی، دررفتگی |
| مزمن (ناشی از استفاده بیش از حد) | به‌تدریج و در اثر فشارهای تکراری | آرنج تنیس‌بازان، التهاب تاندون‌ها، شکستگی استرسی |
درمان این آسیب‌ها نیازمند تخصص و تجربه کافی است؛ از این رو اهمیت دارد که برای آسیب‌های جدی به پزشکی مراجعه شود که در درمان آسیب‌های ورزشی تجربه دارد.
چه عواملی باعث آسیب‌های ورزشی می‌شوند؟
اگر فعالیتی خلاف عادت همیشگی عضلات انجام دهید، ممکن است دچار آسیب ورزشی شوید. برای مثال:
- اگر در حالت عادی تحرک کمی داشته باشید و ناگهان فعالیت شدید را شروع کنید.
- اگر قبل از شروع ورزش بدن خود را گرم نکنید.
- اگر در رشته‌های ورزشی همراه با تماس بدنی، مانند هنرهای رزمی و فوتبال، فعالیت کنید.
- اگر هنگام ورزش از تجهیزات مناسب استفاده نکنید.
- اگر به‌طور ناگهانی شدت یا مدت فعالیت ورزشی خود را افزایش دهید.
- اگر در اثر حادثه ضربه محکمی به شما وارد شود.
- اگر خسته باشید یا بدن پس از آسیب قبلی کاملاً بهبود نیافته باشد.
آسیب‌های ورزشی بیشتر به چه نقاطی از بدن وارد می‌شوند؟
آسیب‌های ورزشی بیشتر سیستم اسکلتی‌ـ‌عضلانی را درگیر می‌کنند که شامل عضلات، استخوان‌ها، رباط‌ها، تاندون‌ها و غضروف است. شایع‌ترین مناطق درگیر عبارت‌اند از:
- مفصل زانو
- پا و مچ پا
- مفصل شانه
- آرنج
- مفصل ران و لگن
- سر
علائم آسیب‌های ورزشی
علائم زیر در نقاط مختلف بدن می‌توانند نشانه آسیب ورزشی باشند:
- تورم و درد شدید
- توده، برجستگی یا تغییر شکل قابل مشاهده
- صدای غیرعادی از مفاصل
- ضعف یا ناتوانی در تحمل وزن روی اندام
- بی‌ثباتی یا خالی کردن مفصل
- محدودیت حرکت
- سرگیجه، سردرد یا گیجی پس از ضربه به سر
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
- تغییر شکل واضح اندام یا احتمال شکستگی و دررفتگی
- ناتوانی در گذاشتن وزن روی پا یا حرکت دادن مفصل
- تورم سریع زانو پس از چرخش یا شنیدن صدای «تق»
- بی‌حسی، سردی یا تغییر رنگ اندام
- کاهش هوشیاری، استفراغ یا گیجی پس از ضربه به سر
- دردی که پس از چند روز مراقبت در منزل بهتر نشود
شایع‌ترین آسیب‌های ورزشی
هنگام انجام فعالیت‌های ورزشی ممکن است آسیب‌های مختلفی ایجاد شود. شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
کشیدگی عضله
کشیدگی یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ورزشی است که در اثر کش آمدن بیش از حد عضله یا تاندون ایجاد می‌شود. خستگی زیاد و استفاده نادرست یا بیش از حد از یک عضله می‌تواند باعث کشیدگی شود. کشیدگی باعث درد و تورم در عضله می‌شود و حرکات بدن را محدود می‌کند. گرم کردن مناسب و حرکات کششی پویا پیش از ورزش، احتمال کشیدگی عضلات را کاهش می‌دهد.
شایع‌ترین نوع کشیدگی، کشیدگی عضله همسترینگ (گروه سه عضله پشت ران) و کشیدگی عضلات کشاله ران و چهارسر ران است.
پیچ خوردگی یا رگ به رگ شدن
در این نوع آسیب، رباط‌ها که استخوان‌های مفصل را به هم متصل می‌کنند، ممکن است در اثر یک حرکت ناگهانی بیش از حد کشیده یا حتی پاره شوند. پیچ خوردگی می‌تواند با درد زیادی همراه باشد و معمولاً نسبت به کشیدگی عضله زمان بیشتری برای بهبود نیاز دارد. برای پیشگیری از این آسیب، گرم کردن پیش از تمرین و اجرای صحیح تکنیک‌ها اهمیت دارد. پیچ خوردگی مچ پا و زانو شایع‌ترین انواع پیچ خوردگی هستند.
شکستگی
این نوع آسیب معمولاً در اثر ضربه شدید یا زمین خوردن ایجاد می‌شود و می‌تواند به‌صورت ترک جزئی یا شکستگی کامل استخوان باشد. فشارهای تکراری نیز ممکن است باعث شکستگی استرسی شوند. شکستگی با درد زیادی همراه است و دوره درمان طولانی‌تری دارد. استفاده از محافظ هنگام ورزش و اجرای درست تکنیک‌ها می‌تواند به پیشگیری از شکستگی کمک کند.
دررفتگی
این آسیب زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان از جایگاه طبیعی خود در مفصل خارج شود. دررفتگی با تورم، التهاب و درد همراه است و بیشتر در ورزش‌های پربرخورد مانند فوتبال، بسکتبال و والیبال رخ می‌دهد. شانه یکی از مفاصلی است که بیشتر دچار دررفتگی می‌شود؛ برای اطلاعات بیشتر مقاله دررفتگی مکرر شانه را بخوانید.
آسیب‌های ورزشی زانو
مفصل زانو هنگام فعالیت‌های ورزشی فشار زیادی را تحمل می‌کند و ممکن است آسیب‌های جدی ببیند. در این دسته، پارگی رباط صلیبی قدامی، آسیب غضروف، پارگی منیسک زانو، دررفتگی کشکک و شکستگی شایع هستند. درمان برخی از این آسیب‌ها به جراحی نیاز دارد. گرم کردن صحیح، تقویت عضلات ران و اجرای درست تکنیک‌ها می‌تواند تا حد زیادی از این آسیب‌ها جلوگیری کند و استفاده از زانوبند نیز در برخی ورزشکاران کمک‌کننده است.
آسیب‌های ورزشی ساق پا
این آسیب‌ها اغلب در اثر تحرک زیاد و دویدن‌های طولانی ایجاد می‌شوند و در ورزش‌هایی مانند فوتبال، بسکتبال و دوومیدانی رایج‌ترند.
پارگی تاندون آشیل از آسیب‌های مهم ساق پاست که پشت ساق را درگیر می‌کند و با درد ناگهانی، گاهی احساس ضربه به پشت پا و مشکل در راه رفتن همراه است. این پارگی می‌تواند جزئی یا کامل باشد.
آسیب‌های ورزشی لگن و کمر
آسیب لگن و کمر بیشتر در ورزش‌هایی اتفاق می‌افتد که به چرخش بالاتنه و خم شدن کمر نیاز دارند، مانند تنیس و گلف. آسیب به ستون فقرات، مانند بیرون‌زدگی دیسک، می‌تواند به عصب سیاتیک فشار وارد کند و باعث درد، بی‌حسی و سوزن‌سوزن شدن پا شود. در ناحیه مفصل ران نیز آسیب‌هایی مانند پارگی لابروم و کشیدگی عضلات کشاله ران دیده می‌شود. این دسته آسیب‌های گسترده‌ای را شامل می‌شود که هر کدام روش درمانی خاص خود را دارند.
التهاب بافت‌ها
تحریک و التهاب تکراری بافت‌ها منجر به این نوع آسیب می‌شود. التهاب فاشیای کف پا (فاشئیت پلانتار) یکی از شایع‌ترین انواع آن است که در دوندگان و افرادی که مدت طولانی می‌ایستند یا راه می‌روند دیده می‌شود.
آسیب روتاتور کاف (عضلات گرداننده شانه)
روتاتور کاف مجموعه‌ای از عضلات و تاندون‌های شانه است که علاوه بر ثابت نگه داشتن شانه به حرکت آن نیز کمک می‌کند. حرکات تکراری در ورزش‌هایی مانند شنا، تنیس و بیسبال می‌تواند منجر به التهاب یا پارگی این تاندون‌ها شود. توضیحات بیشتر را در مقاله پارگی تاندون‌های شانه ببینید.
آرنج تنیس‌بازان و گلف‌بازان
این آسیب‌ها در افرادی ایجاد می‌شود که از دست و ساعد خود زیاد کار می‌کشند. فشار تکراری منجر به آسیب و تحلیل تاندون‌های اطراف آرنج می‌شود؛ در آرنج تنیس‌بازان سمت بیرونی و در آرنج گلف‌بازان سمت داخلی آرنج درگیر است.
ضربه مغزی
ضربه مغزی یک آسیب جدی است که در اثر ضربه شدید به سر ایجاد می‌شود. فرد ممکن است برای مدتی هوشیاری خود را از دست بدهد یا دچار سردرد، گیجی و فراموشی شود. ورزشکاری که دچار ضربه به سر شده است، نباید همان روز به بازی برگردد و باید توسط پزشک ارزیابی شود.
چگونه از بروز آسیب‌های ورزشی پیشگیری کنیم؟
توجه به موارد زیر به شما کمک می‌کند با خطر کمتری ورزش کنید و بدنی سالم داشته باشید:
- گرم کردن بدن و انجام حرکات کششی: گرم کردن یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیری است، زیرا عضلات سرد بیشتر در معرض پارگی و کشیدگی قرار دارند، در حالی که عضلات گرم انعطاف‌پذیرترند.
- استفاده از تکنیک‌های درست: بسیاری از آسیب‌های ورزشی زمانی اتفاق می‌افتند که فرد روش صحیح حرکت را رعایت نکرده است. یادگیری تکنیک صحیح، خطر این آسیب‌ها را کمتر می‌کند.
- تجهیزات مناسب: استفاده از کفش و لباس مناسب هر ورزش و استفاده از محافظ در صورت نیاز، احتمال آسیب را کاهش می‌دهد.
- پرهیز از زیاده‌روی: فشار ناگهانی و زیاد به مفاصل و عضلات وارد نکنید و سطح تمرین را به‌صورت تدریجی بالا ببرید.
- سرد کردن بدن: پس از پایان فعالیت ورزشی، با حرکات آرام و کششی بدن را سرد کنید.
- تقویت عضلات: تمرین‌های قدرتی و تعادلی، به‌ویژه برای عضلات ران، باسن و مرکز بدن، از مفاصل محافظت می‌کنند.
- بازگشت تدریجی به فعالیت: در صورت بروز آسیب، بلافاصله ورزش را از سر نگیرید و پس از بهبود، به‌تدریج و آرام فعالیت‌های خود را شروع کنید.
- توجه به مربی: توصیه‌های مربی ورزش را جدی بگیرید.
درمان آسیب‌های ورزشی
درمان آسیب‌های ورزشی به عواملی مانند نوع و شدت آسیب و شرایط فرد بستگی دارد. بسیاری از این آسیب‌ها خفیف هستند و طی چند روز تا چند هفته مراقبت بهبود می‌یابند. اگر درد و تورم پس از چند روز همچنان ادامه داشت، باید به پزشک مراجعه کنید.
روش RICE برای آسیب‌های خفیف
در درمان اولیه آسیب‌های خفیف مانند کشیدگی و پیچ خوردگی‌های ساده از روش RICE استفاده می‌شود که معمولاً در چند روز اول به کاهش درد و تورم کمک زیادی می‌کند:
- استراحت (Rest)
- کمپرس یخ (Ice)، چند بار در روز و هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با یک حوله بین یخ و پوست
- فشار با باند کشی (Compression)
- بالا نگه داشتن اندام (Elevation)
درمان آسیب‌های جدی‌تر
برای درمان آسیب‌های جدی‌تر باید حتماً به پزشک متخصص مراجعه شود. روش‌های درمان این آسیب‌ها عبارت‌اند از:
- تجویز داروهای ضدالتهاب
- تزریق دارو، مانند کورتون، برای کاهش التهاب و درد در موارد انتخاب‌شده
- بی‌حرکت نگه داشتن قسمت آسیب‌دیده با گچ، آتل یا بریس
- فیزیوتراپی و توانبخشی برای بهبود و تقویت محل آسیب‌دیده
- روش‌های کمکی فیزیوتراپی مانند لیزر درمانی و مگنت تراپی، بسته به نظر پزشک و فیزیوتراپیست
- جراحی برای اصلاح شکستگی‌ها یا ترمیم پارگی رباط، تاندون یا غضروف
بسیاری از دردهای زانوی ناشی از ورزش بدون جراحی بهبود می‌یابند؛ برای آشنایی با این روش‌ها صفحه درمان غیرجراحی زانو را ببینید.
جمع‌بندی
همان‌طور که اشاره کردیم، آسیب‌های ورزشی در بیشتر موارد حاصل گرم کردن نادرست، استفاده از تکنیک و تجهیزات نامناسب و فشار آوردن ناگهانی به عضلات و مفاصل هستند. پیشگیری از این عوامل، احتمال وقوع آسیب‌های ورزشی را تا حد زیادی کاهش می‌دهد و درمان به‌موقع آسیب‌ها، از ماندگار شدن آن‌ها جلوگیری می‌کند.
سوالات متداول
بعد از آسیب ورزشی یخ بگذاریم یا گرما؟
در روزهای اول پس از آسیب حاد، مانند پیچ خوردگی یا کشیدگی، معمولاً یخ برای کاهش تورم و درد توصیه می‌شود. گرما بیشتر برای دردهای مزمن و سفتی عضلات پس از فروکش کردن تورم به کار می‌رود.
از کجا بفهمم آسیب ورزشی‌ام جدی است؟
درد شدید، تورم سریع، تغییر شکل اندام، ناتوانی در تحمل وزن، بی‌ثباتی مفصل یا بی‌حسی از نشانه‌های آسیب جدی هستند و نیاز به معاینه پزشک دارند.
بعد از آسیب ورزشی کی می‌توانم دوباره ورزش کنم؟
زمان بازگشت به نوع و شدت آسیب بستگی دارد. به‌طور کلی وقتی درد و تورم برطرف شده، دامنه حرکت و قدرت به حالت طبیعی نزدیک شده و پزشک یا فیزیوتراپیست تأیید کرده باشد، بازگشت تدریجی به ورزش امکان‌پذیر است.
آیا همه آسیب‌های ورزشی به جراحی نیاز دارند؟
خیر. بیشتر آسیب‌های ورزشی با استراحت، فیزیوتراپی و درمان‌های غیرجراحی بهبود می‌یابند. جراحی بیشتر برای شکستگی‌های جابه‌جاشده، پارگی کامل رباط یا تاندون و برخی پارگی‌های منیسک لازم است.
برای آسیب ورزشی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای آسیب‌های عضلانی، مفصلی و استخوانی، پزشک ارتوپد بهترین گزینه برای ارزیابی اولیه است و در صورت نیاز بیمار را برای فیزیوتراپی یا جراحی تخصصی راهنمایی می‌کند.
اگر دچار آسیب ورزشی در زانو یا لگن شده‌اید، دکتر امیر برزنونی، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران، پس از معاینه و بررسی تصویربرداری، مسیر درمان مناسب را با شما در میان می‌گذارند. برای دریافت نوبت به صفحه تماس و رزرو نوبت مراجعه کنید.
