فهرست مطالب
دررفتگی مکرر شانه یعنی سر گرد استخوان بازو بیش از یک بار از گودی کتف خارج شود؛ این مشکل معمولاً بعد از اولین دررفتگی و به دلیل آسیب یا شل شدن رباط‌ها و لبه غضروفی مفصل (لابروم) ایجاد می‌شود. درمان اولین دررفتگی اغلب غیرجراحی است، اما وقتی دررفتگی تکرار می‌شود، در بیشتر بیماران جراحی تثبیت شانه (معمولاً به روش آرتروسکوپی) درمان اصلی است. تصمیم نهایی همیشه پس از معاینه و تصویربرداری گرفته می‌شود.
مفصل شانه متحرک‌ترین و در عین حال ناپایدارترین مفصل بدن است. دامنه حرکتی گسترده این مفصل باعث شده است که مفصل شانه مستعد دررفتگی و بی‌ثباتی باشد. دررفتگی مکرر شانه از مشکلاتی است که می‌تواند زندگی فرد را به طرز قابل توجهی مختل کند.
دررفتگی مکرر شانه چیست؟
دررفتگی مکرر شانه وقتی اتفاق می‌افتد که سر گرد استخوان بازو به‌طور مکرر از گودی کتف خارج شود. آسیب ناگهانی یا استفاده بیش از حد از مفصل شانه می‌تواند منجر به این اتفاق شود. وقتی شانه یک بار از جای خود خارج می‌شود، رباط‌ها و لابروم (لبه غضروفی دور گودی کتف) ممکن است کشیده یا پاره شوند و شانه مستعد دررفتگی مجدد می‌شود. در صورتی که شانه شل شود و به‌طور مداوم از جای خود خارج گردد، به آن دررفتگی مکرر شانه یا ناپایداری شانه گفته می‌شود.
انواع دررفتگی مکرر شانه
دررفتگی مکرر شانه ممکن است در یک جهت اتفاق بیفتد و یک‌سویه باشد یا در چند جهت ایجاد شود که در این صورت چندسویه نامیده می‌شود. بر اساس مسیری که سر استخوان بازو از حفره مفصل خارج می‌شود، دررفتگی مکرر شانه انواع مختلفی دارد:
- دررفتگی قدامی: بیشتر دررفتگی‌ها قدامی هستند. در این نوع، استخوان بازو پس از خارج شدن از گودی کتف به سمت جلوی سینه جابه‌جا می‌شود.
- دررفتگی خلفی: در این نوع، استخوان بازو به سمت عقب جابه‌جا می‌شود.
- دررفتگی تحتانی: دررفتگی در ناحیه زیرین حفره اتفاق می‌افتد.
- دررفتگی چندجهتی: در موارد اندکی که شل‌شدگی مفصل بسیار شدید است، دررفتگی گاهی قدامی، گاهی خلفی و گاهی تحتانی است. این حالت ناپایداری چندجهتی شانه نامیده می‌شود.
علت دررفتگی مکرر شانه چیست؟
دلایل مختلفی می‌تواند منجر به دررفتگی مکرر شانه شود که شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- آسیب و ضربه شدید
- کشیدگی یا فشار بیش از حد
- سابقه یک بار دررفتگی شانه، که احتمال دررفتگی مجدد را افزایش می‌دهد
- شل بودن رباط‌های بدن به‌صورت ارثی و ژنتیکی
- ورزش‌های سنگین یا پربرخورد مانند وزنه‌برداری، والیبال، کشتی و ورزش‌های پرتابی
- جااندازی نادرست یا عدم رعایت دوره استراحت و توانبخشی پس از دررفتگی اول
دررفتگی مکرر شانه بیشتر در چه افرادی شایع است؟
- افرادی که به‌صورت ژنتیکی و ارثی رباط‌های شلی دارند. این افراد با اینکه انعطاف بسیار بالایی دارند، مستعد دررفتگی مکرر شانه هستند.
- افرادی که یک بار دررفتگی شانه را تجربه کرده‌اند. همان‌طور که گفتیم، اگر یک بار شانه از جای خود خارج شود، احتمال وقوع دوباره آن افزایش می‌یابد؛ این خطر معمولاً در جوانان و نوجوانان بیشتر است.
- افرادی که به ورزش‌های سنگین یا ورزش‌هایی که شانه در آن‌ها تحرک زیادی دارد مشغول هستند.
- افرادی که به واسطه حرفه خود از شانه استفاده زیادی می‌کنند و فشار زیادی به آن وارد می‌کنند.
علائم دررفتگی مکرر شانه
علائم دررفتگی مکرر شانه عبارت‌اند از:
- درد شدید در ناحیه شانه، به‌خصوص هنگام حرکت دادن دست
- تغییر ظاهری سرشانه از حالت گرد به زاویه‌دار
- ناتوانی و محدودیت در حرکت شانه
- تورم یا کبودی
- ضعف شانه
- اسپاسم عضلات اطراف شانه
- ناتوانی بیمار در چرخاندن بازو
- احساس شل و آویزان بودن شانه یا احساس «در رفتن» هنگام بالا بردن دست
- شنیدن صدا از مفصل شانه
تشخیص دررفتگی مکرر شانه چگونه است؟
پزشک ارتوپد ابتدا شرح حال، تعداد و نحوه دررفتگی‌های قبلی را بررسی می‌کند و با معاینه بالینی، ثبات شانه را در جهت‌های مختلف می‌سنجد. برای بررسی آسیب استخوانی لبه کتف یا سر استخوان بازو معمولاً عکس رادیولوژی و در صورت نیاز سی‌تی‌اسکن درخواست می‌شود و برای ارزیابی لابروم، رباط‌ها و تاندون‌ها از ام‌آر‌آی (گاهی همراه با تزریق ماده حاجب) استفاده می‌شود. نتیجه این بررسی‌ها در انتخاب نوع جراحی نقش تعیین‌کننده دارد.
روش‌های درمان دررفتگی مکرر شانه
اولین بار که شانه از جای خود خارج می‌شود، پس از جااندازی، پزشک ارتوپد معمولاً روش‌های غیرجراحی مانند استراحت با آویز، اصلاح حرکات، فیزیوتراپی و داروهای ضدالتهاب را پیش می‌گیرد. اما وقتی دررفتگی تکرار می‌شود و ناپایداری شانه ادامه دارد، در بیشتر بیماران درمان اصلی جراحی است؛ زیرا بافت‌های آسیب‌دیده معمولاً با ورزش به‌تنهایی به حالت اول برنمی‌گردند. جراحی به دو صورت آرتروسکوپی و باز انجام می‌شود.
جراحی دررفتگی مکرر شانه
پزشک ارتوپد بسته به شدت دررفتگی، تعداد دفعات آن و نوع آسیب (بافت نرم یا استخوان) تعیین می‌کند که کدام روش جراحی برای بیمار مناسب‌تر است.
- جراحی آرتروسکوپی شانه: در این روش کم‌تهاجمی، با ایجاد برش‌های کوچک، آرتروسکوپ (دوربین کوچک) وارد مفصل می‌شود و با مشاهده تصاویر آن، جراح با ابزارهای ظریف لابروم و رباط‌های پاره‌شده را به لبه کتف ترمیم می‌کند. این جراحی معمولاً یک تا دو ساعت طول می‌کشد و عوارض آن کم است.
- جراحی باز شانه: این روش در برخی از آسیب‌های شدید یا طول‌کشیده، به‌ویژه وقتی بخشی از استخوان لبه کتف از دست رفته باشد، یا در مواردی که درمان آرتروسکوپی با شکست مواجه شده است، استفاده می‌شود.
مراقبت‌ها و دوره بازتوانی
بسته به روش جراحی، مراقبت‌ها کمی متفاوت است. جراحی آرتروسکوپی معمولاً دوره بازتوانی کوتاه‌تری دارد و بیمار زودتر به زندگی روزمره خود باز می‌گردد. مراقبت‌های این دوره عبارت‌اند از:
- مصرف به‌موقع داروهای تجویزشده
- استفاده از آویز (گردن‌آویز) برای ثابت ماندن شانه، معمولاً به مدت سه تا شش هفته
- مشورت با پزشک برای شروع فعالیت‌های روزانه مانند رانندگی
- اطلاع به پزشک در صورت وجود هرگونه ترشح روی زخم، تورم شدید و ناگهانی یا تب
- شرکت در جلسات فیزیوتراپی و انجام حرکات ورزشی طبق توصیه پزشک
به‌طور کلی، معمولاً حدود ۲ تا ۳ ماه بعد از عمل جراحی درمان دررفتگی مکرر شانه، بیمار به فعالیت‌های روزمره قبل از آسیب برمی‌گردد. بازگشت به ورزش برای یک ورزشکار معمولی حدود ۳ تا ۴ ماه و برای یک ورزشکار حرفه‌ای (بسته به نوع ورزش و مسابقه) گاهی بیشتر طول می‌کشد. این زمان‌ها تقریبی است و به نوع جراحی و روند بهبود هر بیمار بستگی دارد.
عواقب عدم درمان به‌موقع دررفتگی مکرر شانه
در صورتی که دررفتگی مکرر شانه درمان نشود، هر بار دررفتگی می‌تواند به غضروف سر استخوان بازو و غضروف مفصل کتف آسیب بزند و این آسیب‌ها به مرور منجر به آرتروز شانه می‌شود. عدم درمان دررفتگی مکرر شانه ممکن است باعث تخریب و تحلیل مفصل شود و در موارد پیشرفته برای درمان، عمل تعویض مفصل شانه لازم شود.
برای آشنایی با سایر مشکلات شایع شانه و زمان نیاز به جراحی، مقاله‌های جراحی شانه و ویژگی‌های جراح شانه و پارگی تاندون‌های شانه را بخوانید.
جمع‌بندی
به علت اهمیت زیادی که مفصل شانه در بدن دارد، لازم است در صورت بروز هرگونه آسیب به این مفصل به پزشک ارتوپد مراجعه شود. دررفتگی مکرر شانه از شایع‌ترین آسیب‌های شانه است و اگر به‌موقع درمان نشود، می‌تواند عواقبی مانند آرتروز زودرس را برای بیمار در پی داشته باشد.
سوالات متداول
آیا دررفتگی مکرر شانه بدون جراحی درمان می‌شود؟
در برخی بیماران، به‌خصوص افراد کم‌تحرک یا کسانی که شل بودن عمومی رباط‌ها دارند، فیزیوتراپی و تقویت عضلات شانه می‌تواند دفعات دررفتگی را کم کند. اما وقتی دررفتگی به دلیل پارگی لابروم یا آسیب استخوانی بارها تکرار شود، معمولاً جراحی لازم است.
بعد از چند بار دررفتگی شانه باید جراحی کرد؟
عدد ثابتی وجود ندارد. سن، سطح فعالیت ورزشی، میزان آسیب در ام‌آر‌آی یا سی‌تی‌اسکن و تأثیر دررفتگی بر زندگی روزمره تعیین می‌کند که جراحی چه زمانی توصیه شود؛ این تصمیم پس از معاینه حضوری گرفته می‌شود.
آیا بعد از جراحی دوباره شانه در می‌رود؟
جراحی تثبیت شانه احتمال دررفتگی مجدد را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد، اما هیچ جراحی تضمین صددرصد ندارد. رعایت دوره آویز، فیزیوتراپی منظم و بازگشت تدریجی به ورزش در کاهش این خطر بسیار مهم است.
دوران نقاهت جراحی دررفتگی مکرر شانه چقدر است؟
معمولاً سه تا شش هفته استفاده از آویز لازم است، بازگشت به فعالیت‌های روزمره حدود ۲ تا ۳ ماه و بازگشت به ورزش حدود ۳ تا ۴ ماه یا بیشتر طول می‌کشد.
اگر شانه در رفت، خودم آن را جا بیندازم؟
خیر. جا انداختن نادرست می‌تواند به عروق، اعصاب یا استخوان آسیب بزند. بهتر است دست را بی‌حرکت نگه دارید و هرچه زودتر به اورژانس یا پزشک ارتوپد مراجعه کنید.
اگر دچار دررفتگی شانه شده‌اید یا احساس ناپایداری در شانه دارید، برای ارزیابی دقیق و انتخاب روش درمان با مطب دکتر امیر برزنونی، فوق تخصص جراحی لگن و مفصل ران، از طریق صفحه تماس و رزرو نوبت در ارتباط باشید.
عالی بود مطالب ممنون از وقتی ک میزارید دکتر دلسوز..
🌹🙏